ΠΕΡΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ

Του Δημήτρη Καραλή

Ακούγοντας πρόσφατα κάποιον ζωντανό φιλόσοφο σε τηλεοπτικό παράθυρο να λέει, ότι ο άνθρωπος δεν έχει κανένα προσωπικό χαρακτήρα όταν γεννιέται, αλλά διαμορφώνεται αργότερα σύμφωνα με το περιβάλλον του. Ομολογώ ότι ξαφνιάστηκα για την άγνοια μου και μπήκα σε βαθύστοχο συλλογισμό. Εάν αυτό λέγονταν από κάποιο «ακαδημαϊκό ψυχαναλυτή» δεν θα με προβλημάτιζε και τόσο, διότι έτσι διδάσκουν τα σκολειά να παπαγαλίζουν οι πτυχιούχοι τους αυτόματα. Αλλά έλα όμως τώρα, που ειπώθηκε από φιλοσοφημένα χείλη όπου τρέφω μεγάλο σεβασμό για τις απόψεις του.

Δεν αμφιβάλλω πως το περιβάλλον βοηθά η εμποδίζει τον γενετικό χαρακτήρα να αναπτυχθεί κατάλληλα, αλλά όχι όμως και να δημιουργεί εντελώς καινούργια προσωπικότητα. Ακόμη και τα άλαλα φυτά έχουν κάποιο έμφυτο γενετικό τους χαρακτήρα. Πρόσφατα φύτεψα μερικά φασόλια στον κήπο μου και έβαλα βέργες δίπλα στο καθένα για να σκαρφαλώσουν. Παρατήρησα όμως ότι ορισμένα απ’ αυτά,(δυο για την ακρίβεια) αρνιότανε να αναρριχηθούν στο στήριγμα που τα πρόσφερα. Όσες φορές προσπάθησα να τα δέσω στη βέργα, τόσο αυτά πεισματικά γύριζαν προς τα κάτω. Προτιμούσαν να αγκαλιαστούν καλύτερα με τις κολοκυθιές και τις πατατιές που άγγιζαν το χώμα, παρά να σκαρφαλώσουν μόνα τους στην ξυλόβεργα. Σεβάστηκα τελικά τον ισχυρό τους χαρακτήρα, και τ’ άφησα ελεύθερα στη προσωπική τους βούληση.

Κάτι παρόμοιο παρατηρεί κανείς και στις πολύτεκνες οικογένειες. Ενώ οι γονείς τρέφουν και διαπαιδαγωγούν τα παιδιά τους όμοια και απαράλλαχτα, εντούτοις όμως το καθένα διαμορφώνει τον δικό του χαρακτήρα τελικά. Ευτυχώς που συμβαίνει έτσι, γιατί διαφορετικά η ανθρωπότητα θα ‘μοιαζε σαν τα βουβά μυρμήγκια που ενστικτώδες περπατάνε και εργάζοντε χωρίς ξεχωριστή προσωπικότητα. Καμιά επιδέξια ανατροφή δεν μπορεί να αλλάξει ολοκληρωτικά τον γεννητικό χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Μπορεί να τον εκπαιδεύσει και να τον πλουτίσει με γνώσεις και με τέχνες, αλλά βαθιά στα φυλλοκάρδια του θα παραμένει πάντα αμετάβλητος ο γενετικός του χαρακτήρας.

Το ολοκληρωτικό καθιστός της αρχαίας Σπάρτης, προσπάθησε να δημιουργήσει μια τέτοια υποταγμένη κοινωνία στην ολιγαρχική διαταγή χωρίς ατομική προσωπικότητα. Γνώριζαν όμως κατά βάθος, ότι ο γεννητικός χαρακτήρας παραμένει αμετάβλητος για αυτό και επέτρεπαν τα προσωπικά τους χούγια, αλλά στα κρυφά. Ακόμα και το κλέψιμο επέτρεπαν νομοθετικά, αρκεί μόνο να μη τους έπιαναν αυτόφωρο. Υποβάλλονταν σε φοβερό ξυλοδαρμό όταν τους συλλαμβάνανε στη πράξη, όχι βέβαια για την κλοπή, αλλά γιατί προδόθηκαν.

Φοβισμένος κάποτε ένας νεαρός Σπαρτιάτης να μην δουν την αλεπού που έκλεψε από ένα κτηνοτρόφο, την έκρυψε κάτω απ’ τον μαντύα του για να περάσει τον όχλο απαρατήρητος . Επειδή όμως δεν φορούσε τίποτα από κάτω, εκτός απ’ το εξωτερικό μαντεία, η αλεπού άρχισε να ροκανίζει τα γενετικά του όργανα. Μηλιά, οχ!....οχ!.... δεν έβγαλε ο φουκαράς, διότι εάν προδινόταν ως κλέφτης, τότε τα βασανιστήρια θα ‘ταν ακόμα πιο χειρότερα.


Πόσο ψηλά εκπολιτίστηκε άραγε η αρχαία Σπάρτη με τέτοιο σκληροτράχηλο ολοκληρωτικό καθεστώς; Πόσα σχολειά στον κόσμο διδάσκονται σήμερα Σπαρτιάτικη λογοτεχνία, γλυπτική, ποίηση, φιλοσοφία, θέατρο, μουσική και επιστήμη; Ασφαλώς κανένα, αφού δεν μας άφησαν τίποτε αξιόλογο προς μίμηση και θαυμασμό, εκτός απ’ τον γουρουνίσιο τους μελανή ζουμό και την εξαναγκαστική τους μαχητικότητα. Να, εδώ ήθελα να επισημάνω στον φιλόσοφο ότι, το ακατάλληλο περιβάλλον, εμποδίζει η ατροφεί κατά κάποιο τρόπο την ιδανική ανάπτυξη του χαρακτήρα .

Όπως το κλίμα και το γόνιμο χώμα συντελεί στην τέλεια ανάπτυξη των φυτών, έτσι και το περιβάλλον βοηθάει η εμποδίζει την τέλεια ανάπτυξη του χαρακτήρα. Αρκεί μόνο η περιβαλλοντική συγκυρία να ταυτίζεται με τον γεννητικό του χαρακτήρα. Και για να ‘μαι ποιο αντιληπτός τι εννοώ, παραθέτω ένα μικρό παραδειγματάκι. Όταν ένα παιδί γεννηθεί καλλιτεχνικά προικισμένο σε μια καλλιεργημένη οικογένεια, τότε εύκολα θα αναπτυχτεί το ταλέντο του. Εάν όμως πέσει σε κάποια τραχιά και υποανάπτυκτη οικογένεια, τότε το ταλέντο του δεν θα αναπτυχθεί τόσο εύκολα, άλλα θα παραμένει αδρανή και ακατέργαστο μέσα του.

Ο Πλάτωνας παρατήρησε την ακαταλληλότητα πολλών γονιών να συμβάλουν σωστά στην ιδανική διαμόρφωση των παιδιών των, και για αυτό περιέγραψε λεπτομερή την διαπαιδαγώγηση των παιδιών στη θαυμάσια ‘Πολιτεία του’.
Ρωτάει κανείς, γιατί τότε οι Άραβες γίνονται μουσουλμάνοι, οι Λατίνοι καθολικοί οι έλληνες ορθόδοξοι και οι ασιάτες βουδιστές; Γεννήθηκαν δηλαδή η διαμορφώθηκαν στα δόγματα αυτά; Και εδώ υπογραμμίζω στο φιλόσοφο το εξής, ο θρησκευτικός δογματισμός επηρεάζει την ατομική πνευματική ανάπτυξη και την καταντάει ακαλλιέργητη και φοβητσιάρικη τελικά. Όταν ένας χαρακτήρας βάλλεται από νωρίς στη ζωή απ’ τα δογματικά τεχνάσματα και η πολιτεία επικυρώνει νομοθετικά τα πανούργα σχεδία τους, τότε το δόγμα εδραιώνεται σαν ιεροσύνη στις συνειδήσεις των ανθρώπων.

Θαυμάζομε τον αρχαίο Αθηναϊκό πολιτισμό, ΓΙΑΤΙ ΑΡΑΓΕ; Διότι καμιά άλλη κοινωνία εδώ και είκοσι πέντε(25) αιώνες δεν άγγιξε την αξιοθαύμαστη πολιτιστική ακμή τους μέχρι σήμερα. Τόσο εκθαμβωτικά εκπολιτίστηκαν που μας παραμένουν άλυτο αίνιγμα εδώ και αιώνες. Πια ήταν άραγε τα μυστικά κριτήρια της επιτυχίας των; Τα ζηλευτά τους κριτήρια ήταν ότι το θρησκευτικό τους σύστημα δεν πάλευε να εξοντώσει την ελεύθερη διανοητική σκέψη, αλλά αντίθετα την θαύμαζε και την τοποθετούσε στην πιο ύψιστη κοινωνική θέση. Ονόμαζαν τους φιλόσοφους, ποιητές και καλλιτέχνες ως ‘Διανοητική Αριστοκρατία’, και ο ψήφος τους μέτραγε δεκαπλάσια απ’ τους χειρώνακτες. Θυσίαζαν την υποανάπτυκτη μαζική πλειοψηφία, σε όφελος της διανοητικής μειοψηφίας για το καλό του κοινωνικού συνόλου.

Δημοκρατία για αυτούς ήταν ιερός θεσμός να επιλέξουν προσεκτικά τον αναπτυγμένο χαρακτήρα ώστε να συμβάλει θετικά στην πρόοδο της πολιτείας. ‘Πιστεύω αταλάντευτα, ότι το σημερινό εκλογικό μας σύστημα χρειάζεται δραστική επανεξέταση εάν θέλουμε να απαλλάξουμε την κάθε ικανή κυβέρνηση απ’ τη πεδούκλα της δογματικής μισαλλοδοξίας. Είχε άραγε δίκαιο η άδικο ο Πλάτωνας όταν έλεγε:

«Μόνο όταν ο φιλόσοφος κυβερνήσει- η ο κυβερνήτης αρχίζει να φιλοσοφεί, τότε μονο η ανθρωπότητα θα προχωρήσει δικαιότερα μπροστά».

Hermanus
Νότιος Αφρική.