ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

Το Γιάννη Ρίτσο πρωτογνώρισα στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα όταν βρισκόμουνα καλεσμένος σε μια οικογένεια στο Μαρούσι. Η οικοδέσποινα ήταν μια καλλιεργημένη κυρία και μαθήτρια του γνωστού ζωγράφου Νίκου Εγγονόπουλου. Στην διάρκεια συζητήσαμε για τη ζωγραφική του Εγγονόπουλου καθώς και του Γιάννη Τσαρούχη που ήταν επίσης στενός φίλος της.
Αλλάξαμε συζήτηση για λίγο και μιλήσαμε για Ελληνική ποίηση και προπαντός του Γιάννη Ρίτσο που ήταν στην ακμή του τον καιρό εκείνο. Κατά μεγάλη μου έκπληξη ανακάλυψα πως και ο Ρίτσος ήταν φίλος της. Εξέφρασα τον θαυμασμό μου που έτρεφα για τον μεγάλο μας αυτόν ποιητή και ενθουσιώδες με πρότεινε να τον συναντήσω την άλλη μέρα, μιας και γνωριζότανε στενά. Τηλεφώνησε τον Ρίτσο και έκλεισε ραντεβού για την επόμενη μέρα.
Η επόμενη μέρα ήταν η πιο αγωνιώδη για μένα ώσπου να φθάσω στα κάτω Πατήσια, οδός Μιχαήλ κόρακα που έμενε ο Ρίτσος. Χτυπώντας την πόρτα στο διαμέρισμά του, κράταγα συνάμα και μια ανθοδέσμη απ’ άσπρα τριαντάφυλλα. 'Άνοιξε την πόρτα του και αντίκρισα ζωντανά τον πεντακάθαρο και αριστοκράτη Γιάννη Ρίτσο για πρώτη μου φορά. Με καλωσόρισε ευγενικά λέγοντας, «περάστε μέσα να γνωριστούμε διότι άκουσα πολλά για σένα».
Μπαίνοντας μέσα ένοιωσα το πνευματικό του μεγαλείο παντού τριγύρω μου. Ενώ το σαλονάκι ήταν πολύ μικρό σε μέγεθος, εντούτοις όμως το αισθάνθηκα τεράστιο σε ατμόσφαιρα. Όλοι οι τοίχοι ήταν κατάμεστοι από πολλών λογιών βιβλία και μπροστά στην είσοδο είχε ένα μεγάλο πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη. Έτρεφε μεγάλη αδυναμία στην λαϊκή τέχνη που την έβλεπες παντού, ακόμα και στα μαξιλάρια του στους καναπέδες.
'Άρχισε να μιλά αδιάκοπα με φωνή γλυκύτερη ακόμα κι απ’ το μέλι του Υμηττού. Παρά την πνευμονική του πάθηση που υπέφερε από χρόνια, η φωνή του είχε μεγάλο βάθος σαν τον βυθό της θάλασσας. Ολόκληρος ως άνθρωπος ήταν σαν μια καλοκουρδισμένη αιολική άρπα που μόλις την άγγιζες έβγαζε ορφικά άσματα. Ότι και να ‘λεγε το μουσικοστόλιζε. Του άρεσε να μιλά περισσότερο για ποίηση και λιγότερο για το βασανισμένο παρελθόν του. Για πρώτη μου φορά ένοιωσα το μεγαλείο ενός ποιητή που δεν αναπτύχθηκε σε άνετα σαλόνια, αλλά στα φρικτά μπουντρούμια του βασανισμού και της καταφρόνησης των ελληνικών φυλακών.
Τι ντροπή και τι βαρβαρότητα συλλογίστηκα μέσα μου που βασάνιζαν απάνθρωπα ένα τέτοιο σπάνιο ανθρώπινο πλάσμα! Δίκαιο είχε κάποτε ο Επιμενίδης όταν έλεγε, πως η ανθρωπότητα δεν εκπολιτίζετε ομαδικά σε πνευματικό επίπεδο, αλλά αλλάζει μόνο δογματικά μοντέλα κατά καιρούς. Κάθε αλήθεια που εκφράζει ο στοχαστής, λεει, τα λόγια του παγώνουν ακαριαία στον αγέρα και δεν ακούγοντε διόλου. Μετά από πολλά χρόνια όταν ο καιρος αρχίζει να ζεσταίνει, αρχιζουν να ξεπαγονουν και οι ψίθυροι αλήθειας που ξεστόμισαν κάποτε οι τυραγνημένοι μάρτυρες του παρελθόντος.
Γεννήθηκε στην Μονεμβασιά από αριστοκρατική οικογένεια και ήταν παντρεμένος έχοντας μια κόρη. Φαίνονταν νεότερος απ' την ηλικία του και θυμάμαι την χιουμοριστική έκφραση του Γιάννη Τσαρούχη όταν ρωτήθηκε γιατί ο Ρίτσος φαίνεται πιο νέος απ’ αυτόν ( διότι ήταν της ίδιας ηλικίας). «Α.....Ο Γιάννης ξεκουράστηκε στις φυλακές για αυτό φαίνεται νεότερος, απάντησε χαμογελαστά ο Τσαρούχης». Ο Ρίτσος για μένα ήταν ένας απ’ τους μεγαλύτερους Έλληνες ποιητές του εικοστού αιώνα.
Αισθάνομαι τυχερός και ευτυχής που τον γνώρισα έστω και για λίγο στο λιόγερμα της ζωής του. Αντιλαλούν στα αυτιά μου ακόμα οι στίχοι της Ρωμιοσύνης του που μ' απήγγειλε.
«Δω πέρα ο ουρανός δε λιγοστεύει ούτε στιγμή το λάδι του ματιού μας,
δω πέρα ο ήλιος παίρνει πάνω του το μισό βάρος της πέτρας που σηκώνει στη ράχη,
σπάνε τα κεραμίδια δίχως αχ κάτου απ' το γόνα τού μεσημεριού,
οι άνθρωποι παν μπροστά απ' τον ίσκιο τους σαν τα δελφίνια μπρός απ' τα σκιαθίτικα καΐκια
Ύστερα ο ίσκιος τους γίνεται ένας αετός πού βάφει της φτερούγες του στο λιόγερμα,
και πιο ύστερα κουρνιάζει στο κεφάλι τους και συλλογιέται τ' άστρα,
όταν αυτοί πλαγιάζουνε στο λιακωτό με τη μαύρη σταφίδα

Δω πέρα η κάθε πόρτα έχει πελεκημένο ένα όνομα κάπου από τρεις χιλιάδες τόσα χρόνια
κάθε λιθάρι έχει ζωγραφισμένο ένα άγιο με άγρια μάτια και μαλλιά σκοινένια,
κάθε άνδρας έχει στο ζερβί του χέρι χαραγμένη βελονιά τη βελονιά μια κόκκινη γοργόνα,
κάθε κοπέλα έχει μια φούχτα αλατισμένο φως κάτου απ' τη φούστα της
και τα παιδιά έχουν πέντε-έξη σταυρουλάκια πίκρα πάνω στη καρδιά τους
σαν τα χνάρια απ' το βήμα των γλάρων στην αμμουδιά το απόγευμα.

Δεν χρειάζεται να θυμηθείς. Το ξέρουμε.
όλα τα μονοπάτια βγάζουνε στα ψηλαλώνια. Ο αγέρας αψύς κει πάνω.
όταν ξεφτάει απόμακρα στον αχερώνα της ακρογιαλιάς,
Ανηφορίζουν ως εδώ οι γριές απ' τα σκαμμένα στο βράχο σκαλοπάτια
κάθοντε στη Μεγάλη Πέτρα γνέθοντας με τα μάτια τη θάλασσα,
κάθονται και μετράν τα αστέρια ως να μετράνε τα προγονικά ασημένια τους κουταλοπίρουνα

κι αργά κατηφοράνε να ταγίσουν τα εγγόνια τους με το μεσολογγίτικο μπαρούτι.
Ναι, η αλήθεια, ο Ελκόμενος έχει δυο χέρια τόσο λυπημένα μέσα στη θηλιά τους,
όμως το σαλεύει σαν το βράχο που όλο πάει να ξεκολλήσει,
απάνω απ' το πικρό του μάτι.
από βαθιά ανεβαίνει αυτό το κύμα που δεν ξέρει παρακάλια,
από ψηλά κυλάει ο αγέρας με ρετσίνι φλέβα και πλεμόνι αλισφακιά.

Αχ, να φυσήξει μια, να πάρει σβάρνα τις πορτοκαλιές της θύμησης,
Αχ, να φυσήξει δυο, να βγάλει σπίθα η σιδερένια πέτρα σαν καψούλι,
Αχ, να φυσήξει τρεις και να τρελάνει τα ελατόδασα στη λάκουρα,
Να δώσει μια με τη γροθιά του να τινάξει την τυράγνια στον αγέρα,
Και να τραβήξει της αρκούδας νύχτας το χαλκά να μας χορέψει τσάμικο καταμεσής στην τάπια,

Και ντέφι το φεγγάρι να χτυπάει που να γεμίσουν τα νησιώτικα μπαλκόνια,
Αγουροξυπνημένο παιδολόι και σουλιώτισσες μανάδες
Ένας μαντατοφόρος φτάνει απ' τη μεγάλη λαγκαδιά κάθε πρωινό,
στο προσωπό του λάμπει ο ιδρωμένος ήλιος,
κάτου απ' την μασκάλη του κρατάει σφιχτά τη ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ
όπως κρατάει εργάτης την τραγιάσκα του μέσα στην εκκλησιά.
«Ήρθε η ώρα λεει Νάσαστε έτοιμοι. Κάθε ώρα είναι η δικιά μας ώρα»