Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Του Δημήτρη Καραλή


Ουσιώδη διαφορά μεταξύ πολύτιμο πετράδι και κοινής πέτρας σε υλικά συστατικά δεν υπάρχει. Ο άνθρακας στο πετροκάρβουνο και στο διαμάντι επι παραδείγματη είναι ο ίδιος, εκτός μόνο την ανατακτοποίηση των μορίων του δευτέρου, δηλ. την κρύσταλλοποίηση. Αλλά… πόσο τεράστια απέχει το ένα με το άλλο σε αισθητική ομορφιά και κοινωνική αξία; Το μαργαριτάρι και το κογχύλι έχουν κι αυτά την ίδια οικοδομική τους σύνθεση, αλλά το μαργαριτάρι υπερέχει σε λεπτότερη υφαντική και αισθητική αντανάκλαση. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρούμε και στους ανθρώπους. Ενώ δυο άνθρωποι έχουν τις ίδιες λέξεις και ιδέες για να εκφραστούν, εντούτοις όμως ο ένας μόνο παράγει λογοτεχνία και ο άλλος απλή κοινοτοπία.

Που οφείλεται άραγε αυτή η εκφραστική διαφορά τους; φυσικά στην ανατακτοποίηση και παρουσίαση των σκέψεων. Στενότερα και προσεκτικά υφαίνει τον λόγο του ο ένας απ’ τον άλλο. Εξυψώνει, λεπταίνει και εκβαθύνει τις ιδέες του, συνθέτοντας τη λεξική του μελωδία με τον παλμό της αιολικής άρπας. Τέτοια μουσικοστολισμένη λογοτεχνία, προσφέρει χαρά, γνώση και ερέθισμα δημιουργίας στον αναπτυσσόμενο αναγνώστη. Η βαθυστόχαστη λογοτεχνία είναι αστείρευτη πηγή γνώσεως και εμπνεύσεως για την εξελισσόμενη ανθρωπότητα.
Ξεφυλλίζοντας τέτοιες συγγραφικές δημιουργίες, σαν τις “βιογραφίες’ και την ‘ηθική’ του Πλούταρχου, νιώθομε ψυχονοητικά ανανεωμένοι διαβάζοντας τον λογοτεχνικό του θησαυρό. Δίκαια ο Γάλλος στοχαστής ‘Michel Montaigne’ τον αποκάλεσε ‘Γιατρό της ψυχής’. ‘Η πραγματική λογοτεχνία δεν γράφεται για εγωκεντρική αυτοπροβολή, αλλά ν’ αγαπήσει και ν’ αγαπηθεί’, λέει ο Γκαίτε. Ο βαθύστοχος λογοτέχνης δεν αφήνει τον αναγνώστη εκεί που τον βρίσκει αρχικά, αλλά τον εμπνέει και τον προωθεί σε ψηλότερη διανοητική πλατφόρμα. Αυτός είναι ο ύψιστος σκοπός του κάθε πραγματικού καλλιτέχνη. ’Μη διαβάζεις όποια και όποια βιβλία, λέει Ο Σαίξπηρ, όταν δεν αρέσουν στην ψύχη σου, διότι χαραμίζεις το χρόνο σου να επωφεληθείς με τίποτα.
Κάθε βιβλίο που γράφτηκε ψυχικά, αναγνωρίζεται ακαριαία, αφουγκράζοντας μόνο λίγες λεξούλες σ’ όποια σελίδα και να πέσει το μάτι μας. ‘Υπάρχουν τριών ειδών βιβλία, λέει ο Francis Bacon, σαν τις τροφές μας,
1.Αυτά που τα δοκιμάζομε (διαβάζομε) λιγάκι και τα φτύνομε (τα πετάμε) αμέσως ως ακατάλληλη τροφή.
2.Αυτά που τα τρώμε (διαβάζομε) ευχάριστα, αλλά δεν μας τρέφουν(αναπτύσσουν) καθόλου.
3. Κι αυτά που χρειάζονται πάρα πολύ καλή μάσηση( προσεκτικό διάβασμα) για να αποστάξομε τις θρεπτικές ουσίες (τις γνώσεις) σωστά.

Μελετώντας τη “Θεία Πρόνοια” του Νέου-Πλατωνιστή ‘Συνέσιο’, νιώθομε την πνευματική του αλήθεια να γίνεται κτήμα μας. Κάθε λεξούλα του είναι φορτωμένη με θεϊκό μυστήριο, που κάνει την ψυχή μας να αιωρείται εκστατικά, σαν να βρισκόμαστε στο ναό της Δήμητρας. Αναβιώνομε την ιερή λαμπρότητα των Ελευσίνιων μυστήριων σαν να τα ζήσαμε και εμείς κάποτε στην πράξη. Να ποιος είναι ο ύψιστος σκοπός της βαθύπνευστης λογοτεχνίας, να προσφέρει όραμα, γνώση και έμπνευση στον αναγνώστη. Χωρίς την πνευματική αλήθεια καπετάνιο στο εκφραστικό μας τιμόνι, η ψυχή αρνείται να πάρει μέρος στο λογοτεχνικό μας ταξίδι.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διάφορα μεταξύ έμψυχης και άψυχης λογοτεχνίας. Από εδώ μέσα εφοδιάζετε κανείς το λεξικό του νέκταρ για να ποτίσει τις σκέψεις του γλυκύτατα.
Μην δημοσιεύσεις τούτο το γράμμα μου, ζητούσε Ο Νίκος Καζαντζάκης απ’ τον φίλο του και συντάκτη Παντελή Πρεβελάκη,- διότι δεν έβαλα ψυχή μέσα. Συμβαίνει αυτό καμιά φορά σε ορισμένους συγγραφείς όταν γράφουν βιαστικά και πνευματικά ασυντόνιστα.
Μια λεξούλα να γράψομε λάθος, και μονομιάς η ψυχή μας διακόπτει το λογοτεχνικό ρυθμό της. Σαν τον αδέξιο οργανοπαίχτη, που παίζοντας φάλτσο νότα στην ορχήστρα, αμέσως διακόπτεται απ’ τον μαέστρο του για να επανορθώσει τη λυρική αρμονία. Ποιος γράφει τότε λογοτεχνία, εμείς η κάποια άλλη δύναμη ; Μήπως γινόμαστε αγωγοί κάποιας αόρατης πηγής να περάσει το μήνυμά της μέσα μας για την αναμενόμενη ανθρωπότητα;
Πως αναπτύσσεται κανείς για να γράφει βαθύτερη λοτεχνία; γενάτε το ερώτημα. Να, ποιες συμβουλές μας δίνει ο Emerson.
‘Εάν σε περίπτωση η θεια πρόνοια κάλεσε όποιον από εσάς να εξερευνήσει την αλήθεια και την ομορφιά της, πρέπει να είσαι τολμηρός και πιστός στο κάλεσμά της. Εάν σκέφτεσαι να πράξεις αυτό που κάνανε και οι προηγούμενες ανθρωποθάλασσες λέγοντας, Ε……όπως κάνανε οι άλλοι το ίδιο θα κάνω και εγώ. Λυπάμαι για τα αρχικά μου όνειρα, αλλά θέλω να φάω και γλεντήσω πρώτα ότι καλύτερο προσφέρει η γη και η κοινωνία, για αυτό, παρατάω προσωρινά όλους τους διανοητικούς ρομαντισμούς μου για κάποια άλλη βολικότερη εποχή αργότερα.

Α….......!! τότε ακριβώς, φίλε μου, αρχίζει να πεθαίνει και ο πνευματικός άνθρωπος μέσα σου. Τότε αρχίζουν ταυτόχρονα να μαραγκιάζουν και να πεθαίνουν τα μπουμπούκια της εφεύρεσης, επιστήμης, ποίησης, φιλοσοφίας και λεπτής τέχνης, όπως μαράγκιασαν και πέθαναν σε δισεκατομμύρια συνανθρώπου σου πρωτύτερα. Η ιερή αυτή εκλογική σου ώρα είναι η πιο κρίσιμη στη ζωή σου. Κοίταξε να κρατηθείς σταθερά στο διανοητικό κάλεσμα που η θεια πρόνοια απλόχειρα σου ‘στειλε. Σκύψε πάνω στο πειθώ που εισέρχεται απ΄ όλα τα σημεία της φύσης μέσα σου, για να γίνεις η επικοινωνιακή γλώσσα στις καρδιές και στις ψυχές του κόσμου.

Δείξε γενναιόδωρα και αστείρευτα στην αργόσυρτη ανθρωπότητα πόσο αστραπιαία λάμψη είναι η θεϊκή σοφία. Αρκέσου με το λιγοστό φως που απόκτησες διότι θα ‘ναι απόλυτο δικό σου. Εξερεύνα και εξερεύνα ακατάπαυτα. Μη δογματίζεις για ότι απόκτησες, αλλά ούτε και να δέχεσαι άλλα εξωγενή δόγματα. Να ‘σαι άγρυπνος ενάντια στον εγωκεντρικό σου πειρασμό, διότι παρασύρει το νου με την ψυχή και καθυστερεί την πνευματική σου καλλιέργεια. Η πνευματική αλήθεια προσφέρει κι αυτή ψωμί, κρεβάτι, ρούχα, σκεπή και αφάνταστη ευτυχία όταν την ακολουθήσεις πιστά και αταλάντευτα. Γίνε πρώτα χρήσιμος στην κοινωνία, κι αυτή με τη σειρά της θα φροντίσει ολόψυχα τη καθημερινότητά σου.
Μην ανησυχείς πως η κοινωνία δεν θα αναγνωρίσει και δεν θα εκτιμήσει τις σκέψεις σου ποτέ. Γνωρίζεις καλά, όπως ο ήλιος και το φεγγάρι δεν κρύβοντε εύκολα απ’ τα μάτια του κόσμου, το ίδιο συμβαίνει και με τη στοχαστική αλήθεια. Κάθε πρωτοπόρα σκέψη είναι γιομάτη πνευματικό φως και εκδίδεται από μόνη της στην οικουμένη. Εκδηλώνεται αυτόματα κυλώντας με κάθε σου κουβέντα, ματιά και κίνηση που κάνεις, και τραβάει σαν μαγνήτης την ειλικρινή φιλία.
Η ανθρωπότητα θα αγκαλιάσει τις σκέψεις σου θερμά και θα σε ανταμείψει με ότι το καλύτερο έχει στη ζωή της. Ακολουθώντας πιστά το διανοητικό σου κάλεσμα, γίνεσαι ταυτόχρονα κι ο πιο πολυαγαπημένος άνθρωπος στη γη και στα Ηλύσια παιδία. Ζήτησε και ζήσε ενεργά την αλήθεια μέσα σου, κι όλα τα υπόλοιπα έρχονται από μόνα τους’.
Hermanus
Νότιος Αφρική.